جمله نیز، به عنوان مهم ترین راه تفهیم و تفاهم، در نوشتار دانش پژوهان با انواع آسیب ها دست به گریبان است. آوردن جمله طولانی با انواع حال ها، تمیزها، متمم ها و قیدها عیب است و مانع از رسایی بیان می شود. جابه جایی بی مورد اجزای جمله ابهام آور است، و شیوایی و رسایی بیان را مخدوش می کند.
در چینش اجزای جمله نیز لغزش هایی وجود دارد. باید توجه کنیم که ترتیب معمولی ارکان و اجزای جمله بدین شرح است:
«نهاد و وابسته های آن+ مفعول و وابسته های آن + متمم و وابسته های آن +وابسته های فعل (مثلا قید) + فعل» مثال: علی، ابرمرد تاریخ، گل هستی اش را در ظلمت شب مظلومانه به خاک سپرد.
یک لغزش بسیار مهم دیگر این است که دانش پژوهان چند جمله متعدد را با «واو» به هم عطف می کنند. آنها گمان می کنند که اگر میان جمله ها «واو» نیاورند، جمله ها از هم فرار می کنند!
یک دانش آموز دوم ابتدایی، 45 جمله را در یک نوشتار به هم عطف کرده بود. مربیان از شباهت هایی که میان دانش پژوهان آموزش عالی و دانش آموزان ابتدایی وجود، شگفت زده می شوند، حتی جملات کوتاه را نیز نباید زنجیروار به هم عطف کرد. به ناچار فقط دو جمله را می توانیم به هم عطف کنیم. در این موارد، باید از عبارات انتقالی (مانند بنابراین و سپس) استفاده کنیم.
از این رو جمله زیر کاملا غلط و طنزآمیز است:
دانش پژوهان برای خواندن کتاب روش تحقیق برنامه ریزی کردند و تمام آن را خواندند و در امتحان شرکت کردند و مربی برگه های امتحانی را تصحیح کرد و برخی از آنها خوشحال شدند و بقیه از نمره خود راضی نبودند و مربی به اعتراضات جواب داد و کلاس کم کم تعطیل شد و آنها به سراغ اتوبوس رفتند و …
همچنین بسیار دیده ایم که جمله با «که» آغاز شده است؛ غافل از اینکه پس از نقطه ای که در پایان جمله پیشین گذاشتیم، نباید از «که» یا «واو» استفاده کنیم. پس این جمله غلط است: «همه ما می دانیم که قرآن عظیم ترین منبع شناخت است. و مسلمانان باید در زندگی خود آن را سرلوحه خود قرار دهند. که برتر از آن دیگر هیچ کتاب و الگویی وجود ندارد».
دکتر اسلام پور کریمی، خودآموز مقدمات پژوهش، ص 355
