الامالی (شیخ مفید)
« الأمالي»، به زبان عربى، نوشته شيخ مفيد، ابو عبد الله، محمد بن محمد بن نعمان عكبرى بغدادى( 336- 413 ق)، است و شامل روايات اخلاقى، اعتقادى و تاريخ اسلام مىباشد. شيخ مفيد، اين كتاب را در طول 7 سال، در ماههاى مبارك رمضان و در 42 جلسه براى ياران خود املاء كرده اند.
نجاشى، اين كتاب را،« الأمالى المتفرقات» ناميده، زيرا از سال 404 تا 411 ق، املاى آن به طول انجاميده است.
در كتب تراجم، بيش از 30 كتاب با عنوان« الأمالي» ذكر شده كه كتب بزرگانى چون شيخ مفيد، شيخ صدوق و شيخ طوسى از مشهورترين آنهاست.
امالى، عبارت است از مطالبى كه استاد در مجلسها يا زمانهاى خاص از حفظ يا از روى كتاب خود براى شاگردان مىخواند و آنها همه مطالب را مىنويسند، لذا به آن،« المجالس» و« عرض المجالس» هم مىگويند.
اين نوع از تعليم، بهترين نوعى است كه در طول تاريخ ثبت شده و دقيقترين روش براى انتقال كاملا صحيح مطالب به شاگردان است.
شيوه أمالىنويسى، از رايجترين شيوههاى نقل روايات اهل بيت( ع)، در ميان علماى اسلام بوده است؛ خصوصا در آن زمانهايى كه امكانات چاپ و نشر كتاب به راحتى اين زمان نبوده است.
ساختار
كتاب، مشتمل بر 42 مجلس است كه مجموع اين مجالس، 387 روايت را در بر گرفته است. بيشترين روايات( 47 روايت)، در مجلس بيست و سوم و كمترين روايات( 4 روايت)، در مجلس سى و يكم ذكر شده است.
گزارش محتوا
در اين كتاب، موضوعات بسيار متنوعى در قالب روايت ذكر شده است؛ موضوعاتى از قبيل ثبت اعمال انسان توسط فرشته، حب اهل بيت از اسباب دخول در بهشت، منقبت على و فاطمه و حسنين و شيعيان آنها، فضيلت دانشجو، بيمارى موجب پاكى از گناهان مىشود، در شناخت مقام اهل بيت( ع) و مشروط بودن قبولى اعمال به ولايت، نزديكترين مردم به پيامبر( ص) در روز قيامت، ماجراى عثمان و بنى اميه و در بيت المال آنان را بر ديگران ترجيح دادن و مضروب نمودن عمار، بخشى از دعاهاى صبح و شام، استغفار نبى( ص) براى شيعه، از جمله مواعظ على( ع) در باره آرزوى دراز و پيروى از هواى نفس، موعظه امام سجاد( ع) در باره محاسبه نفس، سخن زيد بن على( ع) در باره اهل بيت و عدم خوف وى از ظالمان، دعا پس از فريضه مستجاب است، فرمان دادن على( ع) شيعه خود را به تقيه كردن، آخرين خطبهاى كه پيامبر( ص) ايراد فرمودند، عرضه كردن ولايت بر همه مخلوقات، روا ساختن حاجات مؤمنين، وقتى خدا خير بندهاى را بخواهد او را در دين فقيه مىگرداند، كلام على( ع) در باره زهد، كفاره غيبت كردن آن است كه براى شخصى كه غيبتش كردهاى استغفار نمايى، فضيلت گريه در مصيبت اهل بيت( ع) و…
الأمالي (شیخ طوسی)
معرفى اجمالى
« الأمالي»، به زبان عربى، تأليف شيخ الطائفه، ابو جعفر، محمد بن حسن طوسى( 385- 460 ق)، است.
اين كتاب، شامل رواياتى است كه شيخ الطائفه در نجف اشرف طى جلسات منظمى براى شاگردان خود املاء مىكرده. اين واقعه، بعد از آن است كه در سال 448 ق، حوزه نجف از رونق افتاده بود و شيخ طوسى آن را احياء نمود و شروع به تربيت شاگردان در آن حوزه علميه مقدس نمود.
اولين مجلس كتاب، در سال 455 ق، بوده و آخرين آنها در سال 458 ق، برقرار شده و از مجلس 19 تا پايان كتاب روزهاى جمعه بوده كه تاريخ دقيق آنها در ابتداى هر مجلس ذكر شده است.
در كتب تراجم، بيش از 30 كتاب با عنوان« الأمالي» ذكر شده كه كتب بزرگانى چون شيخ مفيد، شيخ صدوق و شيخ طوسى از مشهورترين آنهاست.
امالى عبارت است از مطالبى كه استاد در مجلسها يا زمانهاى خاص از حفظ يا از روى كتاب خود براى شاگردان مىخواند و آنها همه مطالب را مىنويسند، لذا به آن،« المجالس» و« عرض المجالس» هم مىگويند.
اين نوع از تعليم، بهترين نوعى است كه در طول تاريخ ثبت شده و دقيقترين روش براى انتقال كاملا صحيح مطالب به شاگردان است.
ساختار
كتاب، داراى 1537 روايت است كه در 46 مجلس تنظيم شدهاند و در چاپ حاضر، براى روايات، شماره مسلسل زده شده و روايات هر مجلس نيز شماره رديف خورده است.
گزارش محتوا
گر چه كتاب« الأمالى»، ترتيب موضوعى ندارد و از اين جهت، به دست آوردن يك موضوع خاص در كتاب مشكل به نظر مىرسد، اما با نگاهى گذرا به كتاب، خواننده درمىيابد كه روايات اثبات ولايت و فضايل امير المؤمنين( ع)، حجم زيادى از كتاب را در بر گرفته است.
شيخ طوسى، با دقت، تمام سلسله سند روايات را ذكر كرده و روايت مرسله يا مقطوعه در ميان آنها اندك است، لذا مىتوان چنين گفت كه امالى شيخ طوسى، حاوى روايات منتخبى است كه شيخ از بين هزاران روايت كه در اختيار داشته انتخاب نموده است.
كتاب« الأمالى»، از حيث تنوع موضوعات، بسيار جالب است، چرا كه موضوعاتى همچون اصول دين و معرفة الله و فضايل معصومين و سيره نبوى و ادعيه مأثوره و وقايع تاريخى و سياسى، مانند هجرت به حبشه و مقتل امام حسين( ع) و قيام مختار را در بر مىگيرد.
در كنار روايات مربوط به امور مزبور، روايات اخلاقى در موضوعات گوناگون و روايات آداب، مانند آداب خوردن و آشاميدن و آداب مسجد نيز به چشم مى خورد.
كتاب« الأمالى» شيخ طوسى، توسط فرزند بزرگوار او، ابو على طوسى، روايت شده و به همين خاطر، بعضىها قسمتهايى از كتاب را از ابو على دانستهاند؛ در حالى كه صحيح نيست و تمام اين كتاب، املاء شيخ است به شاگردانش كه از جمله آنها، ابو على بوده است.
منابع نقل
از جمله اساتيد شيخ طوسى، در اين كتاب، اين افرادند:
1. شيخ مفيد، در مجلسهاى 1 تا 9 و 45؛
2. ابو مفضل شيبانى، در مجلسهاى 16 تا 32 كه مجلسهايى كوتاه و مختصر است؛
3. ابن صلت اهوازى، در مجلسهاى 4 و 12 و 41 تا 44؛
4. ابن غضائرى، در مجلسهاى 15 و 32 و 33 و 34 و 38 و 40؛
5. حسين بن ابراهيم قزوينى، در مجالس 35 تا 38؛
6. ابن شاذان قمى، در مجالس 38 و 42.
بقيه مجالس نيز از يك يا چند شيخ روايت شده كه روايات هر شيخ، در مجموعهاى جداى از ديگرى آمده است.
